PARDUS Linux İşletim Sistemi içinde, depodan yükleyip kullanabileceğiniz LILYPOND Nota Yazma Programı ile ilgili kaynak Web sayfalarını, başlangıçta sunmamın daha doğru olacağını düşündüm.

Lilypond Ana Sayfası:
http://lilypond.org/web/

Kullanıcı El Kitabı (User Manual - PDF) - İngilizce
http://lilypond.org/doc/v2.10/Documentation/user/lilypond.pdf

Belgeler (Documentation) - İngilizce
http://lilypond.org/doc/v2.10/Documentation/

Lilypond Örnekler (Samples)
http://lilypond.org/doc/v2.10/examples

Besteci ve aranjörlerin genel olarak kullandıkları 2 profesyonel Nota Yazma Programı vardır. Bu programlar ve ilgili Web sayfalarını şöyle sıralayabiliriz:

1. Finale - http://www.finalemusic.com/finale/home.aspx
2. Sibelius - http://www.sibelius.com/home/index_flash.html
   

Bu iki yazılım da, hem Windows, hem de Macintosh İşletim Sistemleri'nde çalışmaktadır. Ancak, bu yazılımların lisanslı fiyatları ülkemizdeki müzikçilere “pahalı!” geldiği için, genellikle “korsan” versiyonları kullanılmaktadır. Lisanslı yazılım kullanan kişilerin sayısı oldukça azdır. Finale'nin kullanım oranı oldukça fazla, Sibelius'un kullanımı ise oldukça azdır.

PARDUS depo'dan “Lilypond” yazılımını kurduktan sonra, programı kullanmaya başlayabiliriz. Yazımıza “Genel Bir Bakış” başlığını koymamızın nedeni, programın kullanımının çok detaylı olması ve programı kullanmaya karar vermiş kişilerin Kullanıcı El Kitabı'nı mutlaka okumaları gerektiğine dair hassasiyetimizdir.

Depodan yükleyebileceğiniz, “Lilycomp” yazılımı, Lilypond programına bir grafik arayüz oluşturmayı hedeflemiştir. Ancak, bu başka bir yazının konusudur.

Lilypond programını kullanmayı hedefleyenler arasında Linux İşletim Sistemiyle, LateX ve LyX ile hiç tanışmamış ve bu konuda bilgisi ve fikri olmayan kişilerin (Bu kişiler kimlerden oluşacaktır? Müzik Öğretmenliği öğrencileri ya da az oranda Müzik Öğretmenleri ile Konservatuvar öğrencileri ve az oranda da Konservatuvar öğretmenleri'nden) öncelikle “Özgürlük İçin” Web sayfasında yer alan A. Murat EREN'in “Linux Nedir?” yazısını okumalarını şiddetle tavsiye ederim. Linki şöyle: http://www.ozgurlukicin.com/ia/linux-nedir/

Şimdi anlatmaya bir türlü başlayamadığımız şu lilypond programını genel hatlarıyla inceleyelim. Önce programı kuracağız.

"KDE Menüsü > Paket Yöneticisi" ile Paket Yöneticisi'ni açtıktan sonra, “Ara” kutucuğununa “lilypond” yazıyoruz. Karşımıza lilypond paketi geliyor ve kurmak üzere seçiyoruz.

• Bunun üzerine, bize bu program ile birlikte kurulması gereken ek kütüphane dosyaları olduğu, programı bu kütüphanelerle birlikte kurmak isteyip istemediğimiz sorusu geliyor.

• “Devam et” düğmesini tıklıyoruz ve lilypond kurulmaya başlıyor.

Bilgisayarımıza artık lilypond yazılımı kuruldu. Şimdi, bir TeX dosyası oluşturmak için nasıl çalışmaya başlıyorsak, aynı şekilde başlayacağız. Bir metin düzenleyici programı açmamız gerekiyor. Pardus'ta metin düzenleyici olarak daha gelişmiş metin düzenleyici “Kate” ya da daha yalın olan “Kwrite” kullanılabilir. Tercih size kalmış, biz burada daha gelişmiş metin düzenleyici olan Kate yazılımını kullanacağız. Lilypond programları ile oluşturulan dosyaların soneki .ly'dir. Şimdi “ozgurlukicin.ly” adında bir dosya oluşturmaya başlayacağımızı düşünelim.

Dosyayı oluşturmaya, bilgisayarımızda Lilypond yazılımının hangi sürümünün olduğunu belirtmekle başlıyoruz. Bu ayrıntı, dosyaların farklı sürümlerde derlenmesi için gerekiyor.



Versiyon numarasından sonra, parçanın başlığı için \header dedikten sonra tüm girdileri açmak için {, girdiyi kapatmak için } işaretini giriyoruz. Başlık bilgisini girdikten sonra, parçanın ölçü birimini girmemiz gerekiyor. Bu parça'da ölçü birimimiz, iki dörtlük (2/4). Ölçü birimini girmek için \time ibaresini kullanıyoruz.



Şimdi daha önceden bestelediğimiz ezgiyi girmeye başlayacağız. Önce, notanın gözükeceği ses bölgesini saptamamız gerekiyor. elative c' işareti bize gireceğimiz seslerin ORTA DO dediğimiz ve piyanonun tam ortasındaki DO notasını kastettiğimiz anlamına geliyor. Ama biz ezgimize ORTA DO'nun bir oktav(sekizli) yukarısından başlamak istediğimiz için elative c'' işaretini koyuyoruz. Notaların girişinde HARF karşılıklarını, süreleri girmek için ise o sürelerin RAKAM karşılıkları kullanmaktayız. Notaların HARF karşılıkları şöyle:

• DO notası = c
• RE notası = d
• Mİ notası = e
• FA notası = f
• SOL notası = g
• LA notası = a
• Sİ notası = b

Parçanın sonundaki ölçü çizgisinin, parça bitiş çizgisi anlamına gelen “çift çizgi” olması için \bar "|." kodunu yazmamız gerekiyor. Evet, minik parçamızı bitirdik. Şimdi kodların nasıl gözüktüğüne bakalım.



Bu parçanın bir de midi dosyasını elde etmek istiyorsak, onu da kodlarla belirtmemiz gerekmektedir. Bu midi dosyasının hangi hızda çalınması gerektiğini de yanında belirtiyoruz. Yani bir metronom numarası veriyoruz. Dörtlük süre eşittir 80 yazıyoruz. Bu kodu da yazdığımızda parçamızın kod dosyası nasıl gözükmektedir. İşte ekran görüntüsü:



Şimdi sıra aynı tex dosyalarında olduğu gibi, dosyamızı derlemeye geldi. Derleme sonucunda elimizde PDF, PS (Postscript) ve Midi dosyası oluşacak. İşte gelişmiş metin düzenleyici olan KATE, bize burada bir imkan sunuyor. KATE ekranının altında bulunan “Terminal”e tıklıyoruz. Bir konsol ekranı açılıyor karşımıza. “ozgurlukicin.ly” dosyamızın olduğu dizini görüyoruz ve dosyamızı derlemek için “lilypond ozgurlukicin.ly” yazdıktan sonra ENTER tuşuna basıyoruz. Dosya derleniyor ve bize çıktılarımızı veriyor. İşte ekran görüntümüz:



Bu ekran görüntüsünden de anlayacağınız gibi, kodlarımızı yazarken, LaTeX yapısında bazı eksiklikler yaptığımızı fark ettik ve düzeltmelere gittik. Bize lilypond'un “Kullanıcı El Kitabı”nın 318. sayfasında yer alan Şablonlar (Templates) yardımcı oldu. Her seferinde kodları yeniden yazmak yerine hazır kodlardan faydalanmak için oluşturulan sayfadaki kodları uyguladığımızda kusursuz sonuca ulaştık. Lilypond'un PDF formatındaki “Kullanıcı El Kitabı”nda zaten PARDUS deposundan da yükleyebileceğiniz Lyx ya da Kile gibi bir yazılım ile oluşturulmuş.

Evet, şu anda elimizde 4 adet dosya var. Bunları görelim:



Müzik öğrencilerinin bu Kullanıcı El Kitabı'nı (USER MANUAL) çok iyi okumaları gerekmektedir. Yoksa yazılımı kullanamazsınız. Size tavsiyem, http://lilypond.org/doc/v2.10/Documentation/user/source/Documentation/user/lilypond.pdf linkinde yer alan PDF formatındaki dosyayı indirmenizin yanı sıra, bu dosyadaki notaların Lilypond dosyalarını ise aynı El Kitabı'nın HTML versiyonunda notanın üzerine tıkladığınızda ulaşabilmeniz. El Kitabı'nın HTML sayfası şu linkte: http://lilypond.org/doc/v2.10/Documentation/user/lilypond-big-page

Bu noktada hemen sizlere “The Mutopia Project”den bahsedeceğim. “Free sheet music for everyone” sloganına sahip olan bu sayfada çeşitli bestecilerin eserlerinin notalarını bulabileceksiniz. Bu proje, gönüllülerden oluşan bir ekibin Lilypond yazılımını kullanarak oluşturduğu notalardan oluşuyor. Yani Beethoven ya da Bach'ın bir eserinin .ly formatındaki bir dosyasını bilgisayarınıza indirebilir, gerektiğinde çıktısını almak üzere derleyebilirsiniz. Paylaşıma açık olma felsefesi, genelde Linux felsefesi ile parallellik taşıdığı için, bu sayfadaki notalar da kamuoyunun kullanımına açılmış durumda.
“The Mutopia Project” Web Sayfası: http://www.mutopiaproject.org/

Bu tanıtımda oluşturduğum Özgürlük İçin parçasının dosyalarını aşağıdaki linkten bilgisayarınıza indirebilir ve inceleyebilirsiniz.

“Özgürlük İçin” Lilypond dosyası: http://www.serveracim.net/lilypond/ozgurlukicin.ly

“Özgürlük İçin” PDF dosyası: http://www.serveracim.net/lilypond/ozgurlukicin.pdf

“Özgürlük İçin” PS (Postscript) dosyası: http://www.serveracim.net/lilypond/ozgurlukicin.ps

“Özgürlük İçin” Midi dosyası: http://www.serveracim.net/lilypond/ozgurlukicin.midi