Pardus 2007, 18 Aralık günü sunuculardan indirilmeye açılmasıyla birlikte Türkiye'nin internet bağlantısı yavaşladı, en güçlü sunuculara sahip olan TÜBİTAK'ın altyapısı bile yetersiz kaldı... Peki, nasıl kuruluyor bu Pardus? Geliştiricilerinden Koray Löker anlatıyor...
GNU/Linux ismi 20 yıla yakın zamandır dünyayı adım adım değiştiren, getirdiği yeni yaklaşımlarla bilgisayar kullanıcıları için birçok kavramı yaratan, dönüştüren ve geliştiren bir akıma ait. Yalnızca bir işletim sistemi tercihi değil, bilgisayarın gündelik yaşamdaki yeri ve yetenekleri konusunda da yeni alışkanlıklar ve deneyimler yaratan bu akım bir süredir Türkiye'li bilgisayar kullanıcılarına daha yakınlaştı. Tübitak / UEKAE öncülüğünde uluslararası bir topluluğun katkılarıyla gelişimi sürdürülen Pardus, 26 Aralık 2005'de yayınlanan 1.0 sürümü bir yaşını doldurmak üzereyken, 18 Aralık 2006'ta 2007 sürümünü yayınladı.
Pardus 2007, projenin ilk hedeflerine çoktan ulaşıldığının ve birçok alanda yeni açılımlar yaratmaya gebe bir altyapının da habercisi. Proje başlarken, yola bilişim okur-yazarlarının temel masaüstü ihtiyaçlarının karşılanabileceği ve geliştirici tabanının özgür yazılım modeliyle genişletilebileceği bir sistem yaratmak için çıkılmıştı. Pardus 2007, bu hedeflere hem en güncel ve yeni teknolojilerin yer aldığı hem de son derece kararlı ve güvenilir bir ürün olmayı başararak ulaşıyor.
Kolay kurulum
Bilgisayarınıza yeni yetenekler kazandıran bir program kurmak kimi zaman çok zor olabiliyor. Siz şimdi, kullandığınız en temel sistemin, yani işletim sisteminizin kurulumunun son derece kolaylaştığını düşünün. Öyle ki, kurulum aşamasını dil ve kullanım alışkanlıklarınızla ilgili basit birkaç soruyu yanıtlayarak ve bir parola belirleyerek tamamlayabileceksiniz. Kurulum tamamlanıp da sistemi kullanmaya başladığınızda en doğru çözünürlüğe ulaşmak, ses sisteminizi yapılandırmak, modeminizi ayarlamak gibi işlemler için bir sürü CD ve sürücüyle uğraşmayacak, temel ihtiyaçlarınızı karşılayabilmek için yeni programlar kurmak zorunda kalmayacak ve belki de en önemlisi virüslerden korkmayacaksınız.
Pardus size ofis araçları, internet araçları ve bilgisayarınızı kullanırken işinize yarayabilecek daha birçok programı kurulum sırasında sunuyor. Böylece kısa sürede, tek bir CD ile ihtiyacınız olan her şeye kavuşmuş olacaksınız.
Kurulum ve kullanımla ilgili detaylardan bahsetmek gerekirse, önce bilgisayarınızı CD'den açılacak şekilde ayarlamanız gerekiyor. Eğer öyle ise Pardus Kurulum CD'sini CD sürücünüz içerisine koyup bilgisayarınızı yeniden başlatmanız yeterli olacaktır. Eğer bilgisayarınız yeniden başlattığınızda kurulum CD'sinden açılmıyorsa anakartınızın ayarlarını (BIOS) bilgisayarınızı CD'den başlatacak şekilde değiştirmeniz gerekebilir.
Bilgisayarınız CD'den açıldığında karşınıza sistem yükleyicisi çıkar. Seçimizin ardından, kurulum aracı YALI ile kurulum süreci boyunca sol üstte kurulumun aşamalarını takip ederken, sağda bulunan bölümde o an gerçekleşen eylemlerle ilgili bilgileri ya da uyarıları okuyabilirsiniz. Pencerenin altındaki oklar da ekranlar arasında dolaşmanıza yardımcı olur.
Bu sırada monitörünüz YALI'nın kullandığı çözünürlüğü desteklemediği için karşınıza simsiyah bir ekran gelirse ctrl alt + (artı) veya ctrl alt - (eksi) tuşlarına basarak monitörünüz farklı bir çözünürlüğe geçip kurulum yapabilirsiniz.
Diski bölümlendirme
Otomatik Bölümlendirme seçeneği, diskin tamamı Pardus'a ayrılarak yapılacak kurulumlar için tasarlanmıştır.
Dikkat: Bu seçeneği tercih ederseniz diskinizdeki bütün bilgiler silinir! Eğer diskin yalnızca bir bölümüne Pardus kurmak istiyorsanız "Hayır, diskimi kendim bölümlendireceğim." seçeneğini tercih etmelisiniz. Pardus'u kullanmak için yaklaşık 5 Gb'lık bir disk bölümüne ihtiyacınız olacak.
En rahat ve tercih edilen kurulum senaryosu Pardus için ayrılmış bir disk bölümünü daha önceden hazırlamış olmak iken, arzu ederseniz tek parça olan diskinizi kurulum esnasında YALI ile yeniden boyutlandırarak Pardus için gerekli alanı yaratabilirsiniz.
Kurulum süreci paketlerin diskinize kopyalanması ve yapılandırılmaları ile sürdükten sonra kullanıcıların belirlenmesi adımına geçersiniz.
İlk olarak Sistem Yöneticisi (kullanıcı adı root olan yetkili kullanıcı) için bir parola belirlemeniz istenir. root kullanıcısı standart bir yönetici adıdır ve sistemde olması zorunludur. root kullanıcısı tüm sistem çapında gerekli olan yapılandırmalar, yeni kullanıcıların açılması, bakım ve benzeri işlemler için gereken yetkiye sahiptir.
Root kullanıcısının parolasının belirlemenizin ardından sıra sisteme normal kullanıcıları ekleme aşamasına gelir. Kullanıcı adı içerisinde Türkçe karakter kullanmamanızın gerekli olduğunu unutmayınız; bu uluslararası standartların bir gerekliliğidir (gerçek isim için böyle bir kısıt yoktur).
Kullanıcıların belirlenmesinden sonraki adım son aşama olan bilgisayarınıza kurulacak sistem önyükleyicisi ile ilgilidir. Eğer sistem yükleyiciler hakkında fikriniz yoksa Pardus'un bir sistem yükleyicisi kurmasına onay vermelisiniz. Bu sayede YALI gerekli düzenlemeleri sizin adınıza yapar. Bu yükleyici, bilgisayarınız açılırken size hangi işletim sisteminiz ile açmak istediğinizi soran bir uygulamadır.
Eğer buraya kadar her şey yolunda ise, bilgisayarınız tam olarak açıldığında kullanıcı adı ve parolanızı soran bir giriş ekranı ile karşılaşırsınız.
Masaüstü ayarlamaları
Kurulum esnasında belirlediğiniz kullanıcılardan birisi ve parolası ile yaptığınız girişin ardından sizi pala bıyıklı Kaptan Masaüstü karşılar ve basit başlangıç yapılandırmalarının ardından sizi Pardus Yapılandırma Merkezi'ne ulaştırır.
Pardus'un ne kadar kişiselleştirilebileceğine dair güzel bir deneyim bu merkezde sizi bekler. Bilgisayarınızda o an ya da bir sonraki açılıştan itibaren her zaman hangi servislerin açık olacağına, disk bölümlerinizin hangi dizinlerden ulaşılabilir olacağına, kullanıcılarınızın haklarını düzenlemeye, ağ bağlantılarınızı yönetmeye ya da Pardus deposundan yeni yazılımlar ya da güncellemeler kurmaya yarayan yönetim araçlarına buradan ulaşabilirsiniz.
Pardus'un bir işletim sisteminden fazlası olduğuna yazının başında değinmiştik. Pardus 2007 ürün olarak on yıllardır tüm dünyada geliştirilen açık kaynak kodlu ve özgür yazılım projelerinin rafine ve entegre edildiği, tespit edilen eksiklerini tamamlamaya yönelik yeni katkılarla hazırlanmış; kolay kullanılan, Türkçe ve tüm masaüstü ihtiyaçlarını karşılamak için hazırlanmış tüm bir çözüm paketidir. Temel grafik düzenlemeler, anında mesajlaşma, e-posta, haber grupları, ofis paketi, Internet gezgini, tüm müzik ve video dosyalarını oynatabileceğiniz, Internet'ten yapılan canlı yayınları, blog sitelerini takip edebileceğiniz yazılımlarla tüm ihtiyaçlarınızı standart kurulumda çözen Pardus 2007, tüm bu işlemler için yalnızca bir CD ile gelir.
Pardus dünyasına giriş!
Bilgisayarınızı Pardus 2007 ile kullanmak size yeni olanaklar sunmak için temelde diğer sistemlerle benzeyen ama farklı özellikler barındıran programlar içerir. Tüm bu program seçeneklerini kullanırken sadece arayüzleri Türkçe kullanmayacaksınız. Zemberek adlı doğal dil işleme kütüphanesi sayesinde sohbet etmekten, web sitelerinde bulunan form alanlarını doldurmaya, ofis araçlarını kullanarak oluşturduğunuz belgelere kadar tüm sistemde Türkçe yazım denetimi yapabileceksiniz.
Konqueror adlı Dosya Yöneticisi ile İnternet üzerindeki sunucularınız, Cd/DVD'leriniz, bilgisayarınızdaki disk bölümleri, taşınabilir usb çubukları ve hatta müzik çalarlarınız içindeki bilgiler kolayca organize edilir. Dizinleri sekmeler halinde açabilir, her dizinin simgesini dilediğiniz özel bir resim ile değiştirebilir, sol menü sekmelerini kullanarak aradığınıza her zaman yakın olabilirsiniz. Masaüstünüzdeki EV simgesine tıklayarak Konqueror ile tanışabilirsiniz...
Yine masaüstünüzde bulunan Sistem simgesi, sizi bilgisayarınızın özelliklerine bir arada ulaşabileceğiniz bir pencereye ulaştırır. Temel donanım bilgilerinizi bu özetle öğrenebilir ve disk bölümlerinize ulaşabilirsiniz.
Ekranınızın altında bulunan panel, görev çubuğu, menü, çok kullandığınız program simgeleri, sayfalayıcı ve saat gibi uygulamaları bir arada sunar. 1 ve 2 rakamlarını gördüğünüz, öntanımlı olarak iki masaüstüne ulaşımı sağlayan sayfalayıcı ile birden çok masaüstünü kullanabilirsiniz. Böylece programlarınızı gruplayarak çalışma alanınızı genişletebilirsiniz.
Panelde bulunan tüm alanları dilediğiniz gibi özelleştirebilir, parçaları birbirinden ayrı bir kaç panel kullanarak masaüstünüze yayabilirsiniz. Ayrıca masaüstünüzde doğrudan uygulama çalıştırmak için SuperKaramba, gelişmiş metin belleği yöneticisi Klipboard ya da notlarınızı tutmak için PostIt benzeri KNotes ya da Basket gibi yardımcı programları mutlaka denemelisiniz. Hepsine menüde Yardımcı Programlar başlığı altından bir arada ulaşabilirsiniz.
Menüdeki internet bölümünde kurulu bulacağınız programlarla interneti her yönüyle kullanabilirsiniz. Anında mesajlaşma ağlarına bir arada Kopete ile ulaşabilirsiniz. Mozilla Firefox 2.0 size web dünyasını en yeni özelliklerle sunuyor. Kontact ile e-postalarınız, ajandanız, adres defteriniz, canlı metinler (RSS) ya da cep telefonunuzla eşleşmeyi sağlayan yardımcı araçlar bir arada hizmetinizde. İnternet üzerinden telefonla konuşmak için Skype, Wengophone gibi programları kullanmak için herhangi bir ayar yapmanıza gerek olmadığını unutmayın.
Diğer başlıklarda CD/DVD yazmak, film izlemek, müzik dinlemek gibi işlemler için gelişmiş programlar bulacaksınız. Bu programlarla internetten yayın yapan last.fm benzeri radyoları dinleyebilir, taşınabilir müzik çalarınıza şarkı yükleyebilirsiniz. Bir çok formattaki filmlerinizi izlemenin yanı sıra onları CD ya da DVD'ye, başka bilgisayarlarda doğrudan film oynatıcı açan emovix sistemiyle yazabilirsiniz.
Grafik uygulamalar ve oyunlar
Fotoğraf işlemekle ilgili en bilinen özgür yazılımlardan biri olan Gimp tabii ki menüde sizi bekliyor. Ayrıca birçok eklentisiyle digiKam adlı albüm programı da bilgisayarınızdaki fotoğrafları düzenlerken severek kullanabileceğiniz seçeneklerden biri. İnternet üzerinden fotoğraflarınızı paylaşmakta kullandığınız popüler servisleri tanıyan Pardus, hesap bilgilerinizi bir arada güvenli bir cüzdanda saklayıp bu araçları doğrudan sistem içinden kullanabilmenize de olanak tanır.
Elbette meraklıları için oyunlar da unutulmadı. Pardus 2007 kurulduğunda oyun deposunun basit ama eğlenceli bazı seçeneklerini hali hazırda sunuluyor; ancak bunlarla yetinmeyen oyun canavarlarını depoda uçak simülatörlerinden araba akrobasisine, yeni nesil aksiyon oyunlarından strateji oyunlarına bir çok alternatif bekliyor. Bu oyunlarla ilgili ekran görüntüleri, incelemeler ve benzeri birçok bilgiyi Özgürlükİçin'de bulmanız mümkün.
http://www.pardus.org.tr adresindeki belgeler bölümünden temel kullanım kılavuzu ve teknik belgelere ulaşabilirsiniz. Ancak herhangi bir sistemle ilgili ulaşabileceğiniz temel kaynak olan bu kılavuz, Pardus için yalnızca bir başlangıç. Pardus bir özgür yazılım projesidir ve özgür yazılım geliştirme modeli, kullanıcıların geliştiricilere doğrudan ulaşabileceği araçlar içerir.
http://liste.pardus.org.tr adresinden Pardus geliştiricileri, katkıcıları ve takipçilerinin üye olduğu bir çok e-posta listesine ulaşabilirsiniz. Listelere üye olarak hem proje ile ilgili gelişmeleri takip edebilir hem de fikirlerinizi paylaşıp projenin gelişimine katkıda bulunabilirsiniz.
http://gezegen.pardus.org.tr adresinden geliştiricilerin günlüklerini okuyabilirsiniz.
http://hata.pardus.org.tr adresindeki kayıt sistemini kullanarak Pardus'ta karşılaştığınız hataları, kalıcı olarak düzeltilmesi için raporlayabilir, eklenmesini istediğiniz programları ya da özellikleri geliştiricilere bildirebilirsiniz.
Ayrıca Pardus gönüllüleri tarafından yürütülen bir çok farklı kaynak daha sizi bekliyor.
Ve en önemlisi: Virüslere geçit yok!
Son olarak yeni yüzyılın bilgisayar dünyasındaki en yaygın ve ortak duygusuna Pardus'un yanıtını görmek sistem hakkında genel bir fikir açısından tamamlayıcı olacaktır: Güvenlik!
Pardus, kötü niyetli kullanıcılara karşı güvenli bir mimari sunar. Elbette güvenlik tek başına bir tasarımla sağlanamaz ve sistemi kullanan/yöneten kişilerin davranışları bu tasarımın sağlamlığını artırabilir ya da düşürebilir.
Pardus, virüslere geçit vermeyen dosya sistemi ve kontrolü tamamıyla elinizde tutmak için kullanabileceğiniz kolay grafik programlarıyla işinizi kolaylaştırmaktadır. Güvenlik Duvarı'nı kullanarak bilgisayarınızın ağ üzerinde hangi yöntemlerle ulaşılabilir olacağını ayarlamak son derece kolaylaştırılmıştır. Bunun yanında sistemin derlenmesini sağlayan kodlar düzenli olarak bir çok geliştirici tarafından takip edilmekte ve güvenlik zaaflarına yol açma ihtimali bulunan aksaklıklar güncelleme paketleriyle çözülebilmektedir.
Kullanmanız ve paylaşmanız Genel Kamu Lisansı (GPL) koşullarında tamamen özgür olan Pardus'u güncellemek için Program Ekle/Kaldır aracını kullanabilirsiniz. Bu araçla edindiğiniz güncellemeler donanımlarınızla ilgili sorunlara, kritik performans kayıpları yaratan özel durumlara ya da doğrudan güvenlik açığı yarattığı belirlenen işlemlere yönelik iyileştirmeler sağlar ve çok büyük paketler olmaz. Bu açıdan sisteminizi her zaman güncel tutmak güvenliğiniz ve kullanım rahatlığınız için ısrarla önerilmektedir.
Eğer Pardus'un bu alandaki avantajlarını ağ üzerinden ulaştığınız başka işletim sistemleri için kullanabilmek isterseniz, depoda bulunan anti-virüs yazılımını kullanarak komşu bilgisayarlarınızla ilgili işlemleri de yönetebilirsiniz. Böylece güvenli ve steril bir alanın güven ve rahatlığıyla diğer sistemlerinizin yönetimi ya da komşularınızla yardımlaşma konusunda yeni bir olanak sağlamış olursunuz.
