Pardus, GNU/Linux altyapısını ya da daha derinlemesine bakarsak mimari olarak UNIX işletim sistemlerinden miras bir yapı kullanır. Bu mimarinin temeli, sisteme bağlı olan tüm donanımların ve sistem bileşenlerinin tek bir hiyerarşi altında toplanmasına dayanır. Bu mimari (yine UNIX temel alınarak hazırlandığı için) Mac OS X kullanıcılarına yabancı gelmeyecektir. Öte yandan, Windows kullanıcıları C ve D gibi harflerle tanımlanmasına alıştıkları disk bölümlerini ya da bilgisayarlarına taktıkları disket, CD, DVD ya da bellek çubuklarını nerede bulacaklarını şaşırabilirler.
Pardus kullanıcıları, sisteme ilk giriş yaptıklarında masaüstünde Sistem, Ev Dizini ve Çöp simgeleriyle karşılaşır. Sistem simgesi tıklandığında açılan pencerede donanım bilgileri, bellek miktarı, işlemci bilgisinin yanında sistemde bağlı olan “Depolama Ortamları” da bir liste halinde sunulur. Herhangi bir CD, DVD ya da bellek çubuğu da bu listeye takıldığı anda eklenir.
Bu yapının bir başka özelliği de her kullanıcının birbirinden ayrı birer Ev Dizini altında çalışmasına dayanır. Kullanıcı, parolasıyla sisteme giriş yaptığından itibaren gerçekleştirdiği her işlemi pratikte bu dizinde gerçekleştirir. Oynanan oyunların puanları, İnternet geçmişi, sohbet kayıtları, kişisel dosyalar ve hatta arka plan resimleri, temalar ve benzeri ayarlar da her kullanıcıya ayrı ayrı ayrılmış bu alanda saklanır. Böylece hiçbir kullanıcı bir diğerinin seçimlerini değiştiremez ve diğer kullanıcıların özel dosyalarına erişemez.
Dosya yönetimi - Konqueror
Pardus 2007, kurulum sırasında sistem dosyaları dışında kullanıcı dosyaları için ayrı bir disk bölümü istenip istenmediğini sorar. Ayrı bir disk bölümünü Ev Dizini'ne ayırmak bu anlamda büyük bir yedekleme kolaylığı sağlar. Ev Dizini'ne, masaüstündeki simgesine ya da görev çubuğundaki ev simgesine tıklanarak ulaşılabilir.
Ev Dizini simgesi kullanıcıyı basitçe dosyalarını yönetebileceği Konqueror programına ulaştırır. Basit olmayan biçimde anlatmak gerekirse, Konqueror, ssh, ftp gibi protokoller ile bağlanılan internet hesapları, iPod gibi yeni nesil müzik çalarlar ve akla gelebilecek, bilgisayar kullanılarak iletişim kurulan tüm ortamları yönetmek konusunda pratik olanaklar sunar.
İsmiyle İngilizce fatih anlamına gelen Conqueror sözcüğüne gönderme yapılan bu dosya yöneticisi, kullanıcının gerçekten dosyalarının fatihi olmasını sağlar. Sol kenara yaslı bulunan sekmelerle müzik koleksiyonu, sistem dosyaları, yerel ağ ya da internet üzerinde kaydolunan hesaplar arasında gezmek için içerik yönetilebilir. Pencerenin sol sütunu seçilen içeriğin başlıklarının bir listesini içerir. Pencerenin ana alanında internet kullanıcıları arasında her geçen gün daha yaygınlaşan sekme olanağı ile birçok farklı dizin/alan bir arada açılabilir.
Sistem yönetimi
Her kullanıcı, gündelik ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığı yazılımların güvenilir, kaliteli ve kolay kullanılır olmasını bekler. Pardus 2007'nin, kullanıcılarına bu güveni sağladığına yönelik birçok olumlu eleştiri internette görülebilir. Peki, ya yönetim? Yeni programları kurmak, güncellemeler, bilgisayarın saldırılara, virüslere karşı güvenli olmasını sağlamak, yeni bir yazıcı eklemek ya da internet bağlantı ayarlarını değiştirmek... Pardus'u bu konularda yapılandırmak ne kadar zor?TASMA, Pardus'un hemen her konuda davranışlarını ve kullanıcı tercihlerini belirleyen temel yapılandırma arayüzüdür. Sisteme yeni kullanıcılar eklenmesi, yeni harici donanımların (yazıcı, tarayıcı vb.) tanıtılması, masaüstü yazı tiplerinin belirlenmesi gibi konularda kullanıcıların işini kolaylaştıran bu araca klasik menü seçildiyse ilk pencerede, daha yenilikçi ve deneysel KickOff menüsü seçildiyse, Sistem sekmesi altında TASMA ismiyle ulaşılabilir.
Program Kurulumu
Pardus, farklı mimarisiyle kendisine özgü hazırlanmış programlarla çalışır. Bu programlar için de öncelikli kaynak olarak Pardus'un internet deposu belirlenmiştir. Bu, kullanıcılara sistemle son derece uyumlu, başka programlarla ortak çalışma yetenekleri en üst düzeyde olan yeni olanaklar sunar. İşleyişe yine Windows kullanıcıları açısından bakılacak olursa, EXE biçimindeki programlar doğrudan çalışmaz. Bununla birlikte sistem kurulduğu anda kullanıcılarına ofis programlarından medya oynatıcılarına, fotoğraf albümlerinden internet araçlarına uzanan 1400 kadar program sağlar. Yani Windows kullanıcılarının "İşletim sistemini kurdum, şimdi programlarımı kurayım" alışkanlığını tekrarlamadan önce menüde bir dolaşmalarında yarar var... CD'den kurulan ve Mozilla Firefox/Thunderbird, OpenOffice.org, VLC gibi tüm kişisel bilgisayar platformlarında tanınan programlara ek olarak aynı özgür yazılım modeliyle geliştirilmiş 3 boyutlu canlandırma, web programlama, vektörel çizim, video düzenleme gibi farklı ihtiyaçlara yönelik çözümler ya da özgür olarak geliştirilen oyunlar da internet deposunda hazır bekler. Pardus, program markalarına değil, teknolojilere ve araçlara odaklanmayı hedefler ve bir masaüstü bilgisayarından beklenen tüm görevlere uygun yazılımları kullanıcılarına sunar.Bir kullanıcının Pardus 2007'yi ilk kurduğu ana geri dönecek olursak; Kaptan Masaüstü, ağ ayarlarının yapılandırılmasının ardından kullanıcıdan güncellemeleri takip eden bir programcığın görev çubuğunda çalışması için izin ister... Bu soruya “Evet” yanıtını veren kullanıcılar kendi belirledikleri aralıklarla, kullandıkları programların daha güncel, yüksek performanslı ya da güvenli sürümleri çıkıp çıkmadığı konusunda bilgilendirilirler. Aynı araç, Pardus'un İnternet deposunda bulunan binlerce programı, diğer bir deyişle ihtiyaç duyulan programları kurmak için en uygun olan araçtır. Çözümü uzaklarda aramaya gerek kalmaz.
Program Ekle, Güncelle veya Kaldır
Paket yöneticisi, Pardus sistemlerinde kurulu bulunan ve kurulması muhtemel yazılımların yönetilmesine yardımcı olan aracın ismidir. Bu araçla sistemde yüklü bulunan programların listelenmesi, yeni programların kurulumu ya da kurulu bulunan programların güncellenmesi sağlanır. TASMA'da Sistem Seçenekleri altında bulunan Program Ekle, Güncelle veya Kaldır isimli simgeden bu araca ulaşılabilir.
Bu araç, kullanıcılara adında yer alan seçenekleri sunar: Depoda bulunan binden fazla uygulama, sürücü veya kütüphanenin kurulumu, sistemde bulunan araçların kaldırılması ya da güncellenmesi... İşlem yapılmak istenen yazılım ilgili olduğu başlığın altından ya da Arama seçeneği kullanılarak bulunabilir. Pardus için hazırlanmış ve sistemle son derece uyumlu hale getirilmiş bu programların bu depodan kurulması önerilen ve desteklenen çalışma modelidir.
Bunun dışında çeşitli nedenlerle vazgeçilmez öneme sahip ve .exe biçiminde olan programlar için Wine uygulaması bir çözüm yaratabilir. Wine, .exe biçiminin ait olduğu Windows platformunun mimarisini öykünen özgür bir yazılımdır. Basit programların, özellikle de sınırlı sonuçlar almaya yönelik, belirli bir çıktı ihtiyacı için çalıştırılması gereken programların (muhasebe ya da mevzuat programları gibi) çalıştırılması imkanını sunabilir.
Bu alternatifi sunan Wine temel alınarak hazırlanan ve özel yazılımları çalıştırmaya odaklanan CrossOver ve Cedega adlı iki program lisansları nedeniyle Pardus depolarında bulunmasa da kendi sitelerinden edinilebilir (Bkz: Google). Cedega Pardus'la birlikte sunulan özgür oyunlarla doymayan kullanıcılar için World of Warcraft, Need For Speed gibi yüzlerce popüler PC oyununu çalıştırabilecek bir altyapı, CrossOver ise belirli karmaşık program aileleri için özel çözümler sunar. Daha çok bilgi bu projelerin kendi sitelerinden edinilebilir.
Bu noktada hatırlatılması önemli bir nokta: Pardus'un sunduğu belirli bir alternatif olduğu durumlarda Wine/CrossOver ile başka program seçmek verimli bir yöntem olmayacaktır. Örneklemek gerekirse MSN hesabına bağlanmak için Kopete ya da aMSN gibi programlar, Microsoft tarafından yayınlanan MSN programını Wine ile çalıştırmaya tercih edilmelidir. Her program belirli bir platformda daha başarılı sonuçlar vermeye yönelik özel ayarlar ve avantajlarla gelir. Microsoft'un MSN programı kuşkusuz Windows üzerinde güçlü ve geniş olanaklar sunan bir program olarak ilk tercihlerden biri olacaktır, ancak Pardus üzerinde çalışması planlanmadığı için Kopete/aMSN kadar başarılı olmaz. Çirkin ördek yavrusu masalındaki gibi...
Ağ Ayarları
Bu konuda da bir Pardus kullanıcısının sisteme ilk giriş yaptığı ana dönmekte yarar var. Kullanıcıları karşılayarak kişisel kullanım seçeneklerini yapılandıran Kaptan Masaüstü ilk ağ ayarları için de gerekli bilgileri alarak kaydeder. Bu adım ya da Kaptan Masaüstü'nün soruları ilk aşamada atlandıysa, TASMA'da İnternet ve Yerel Ağ başlığı altında Ağ Yöneticisi aracı kullanılarak modem, ethernet ve kablosuz ağ bağlantıları yönetilebilir. Bu araçla her bağlantı türüne ait birçok farklı bağlantı bilgileri kaydedilerek ağ ayarları değiştiğinde uygun profil seçilerek bağlantı sağlanması mümkün olur.
Özellikle dizüstü bilgisayar kullanıcılarının sık bulundukları ortamlarda defalarca aynı bilgileri girmesine gerek kalmaz. Özellikle bu açıdan bir başka pratik seçenek de Programlar > Sistem altında bulunan Ağ Programcığı'dır. Bu programcık Ağ Yöneticisinde kayıtlı profillerin görev çubuğundaki bir simgeye tıklayarak değiştirilebilmesine olanak sağlar.
Donanım Tanıtma
Bir donanımın ihtiyaçlara doğru yanıt vermesini sağlayan temel unsur sürücüdür. Pardus, bilgisayarda bulunan donanımları kurulum sırasında uygun sürücüler kullanarak yapılandırır, böylece sistem kurulum tamamlandığı an, ek bir bir işlem yapmaya gerek kalmadan çalışmaya hazır olarak açılır. Kendi sürücüleriyle daha yüksek verim sağlayan donanımlar (NVidia, ATI gibi ekran kartları gibi...) için bu sürücüler depoda bulunuyorsa PiSi, lisans ya da benzeri nedenlerle depoda bulunmayan sürücülere ihtiyaç varsa “NASIL?” belgeleri kullanılarak gerekli işlemler tamamlanır. Bu belgelere Pardus'un beş ayrı dilde yayın yapan Wiki'sinden (pardus-wiki.org) ulaşılabilirsiniz.Yazıcılar
Sistem kurulduktan ve çalışmaya başladıktan sonra yeni bağlanan donanımlar için (yazıcı, tarayıcı vb.) yine Pardus'un tüm yönetim işleri için temel araç olan TASMA'ya bu kez Çevre Birimleri başlığı ile başvurmak gerekir. Diğer donanımlarda olduğu gibi gerekli sürücüler sistemde yüklü ya da depoda bekler olarak kullanıma hazır bulunur. Yazıcı eklemek için yazıcının hangi yöntemle bilgisayara bağlı olduğu seçildikten sonra varsa gerekli bilgiler (ağ yazıcısı için çalışma grubu, kullanıcı ismi vb.) girilir. TASMA, yazıcının marka ve modelini öğrenerek doğru olup olmadığını soracaktır. Böylece hem hangi sürücünün uygun olduğunu görmek hem de ağ üzerinde bir çok yazıcı varsa doğru yazıcıya bağlanmak mümkün olur. Sürücü seçim penceresine ulaşıldığında bu marka/model bilgisi seçildiğinde Pardus sistemde yüklü bulunan sürücüler arasından bu yazıcıyı çalıştırabilecek alternatifleri sıralar. Bir kaç sürücü alternatifi olduğunda farklar ve hangi sürücünün hangi konuda daha avantajlı olduğu Google'a sorarak öğrenilebilir.Sayısal Fotoğraf Makineleri
Her gün daha yaygınlaşan sayısal fotoğraf makinaları kaydedilen görüntüleri farklı biçimlerde saklar. jpg, tiff, raw gibi dosya türleri, tarihlere göre ayrılmış karmaşık dizinler ve yine özel yazılımlar arasında basitçe geçen hafta karşılaştığı sevimli bir kedinin fotoğrafını bulmak kullanıcı için her zaman basitçe yapılan bir iş olmayabilir. Bu fotoğraf makineleri de yazıcılar, modemler ve diğer tüm donanımlar gibi kullanıcının hayatına yanlarında bir CD ile girerler. Bu CD'nin kaybolması nedeniyle başı ağrıyan insanlar forumları doldurur, fotoğraflarını geri ister. Bu tablo da şimdiye dek ele alınan tüm senaryolar gibi Pardus'ta yaşanmayan bir görüntüyü resmeder.
Pardus diğer alanlarda olduğu gibi fotoğraf makinalarının tanınmasında da kendi sürücülerini ve çözümlerini sunar. Kablo ile sisteme bağlanan bir fotoğraf makinesi olduğunda bir uyarı penceresi açılır ve fotoğrafların sisteme yüklenmek istenip istenmediğini sorar ve kullanıcıyı Digikam adlı bir fotoğraf albümü yazılımına ulaştırır. Digikam, kütüphanedeki aile albümlerinin sıcaklık ve kolaylığını günümüz teknolojilerinin etiketleme, sayısal kopya ve görüntü efektleri gibi yenilikleriyle birleştirir.
Taşınabilir müzik çalarlar
Sayısal fotoğraf makineleri gibi taşınabilir müzik çalarlar da her geçen gün daha çok insanın tercihi arasına katılıyor ve yine fotoğraf makinelerinde olduğu gibi her biri bir CD ve müzik yüklemek/dinlemek için özel yazılımlar, sürücüler sunuyor. Pardus'ta müzik çalarlar ve müzik dosyaları tek bir programla yönetilebilir: Amarok.
iPod, Creative gibi markaların yanı sıra MTP (Music Transfer Protocol) kullanan tüm MP3 çalarları tanıyan Amarok, internet radyolarını dinlemek, sanal müzik dükkânlarından alışveriş yapmak, şarkı sözleri indirmek, albümlerin kapaklarını arşivlemek gibi görevleri de başarıyla yerine getirir. Bu alandaki bir başka yenilik olan, Last.fm de Amarok'la birlikte çalışır.
Özgürlükİçin notu: Bu güzel yazısı için Pardus geliştiricilerinden Koray Löker'e teşekkürlerimizi sunarız...